Masaż leczniczy - część 2

          Dziś kilka słów o masażu segmentarnym. To tzw. masaż odruchowy – zespół rękoczynów (chwytów i technik), które stosuje się w celu świadomego , odruchowego oddziaływania na wszystkie tkanki i ich zmiany chorobowe. Głównym założeniem masażu segmentarnego jest opracowanie każdej odruchowej zmiany tkankowej przez zastosowanie najwłaściwszych technik. Autorami tej metody masażu są W.A. Dalicho i O. Glaser.

 

Anatomiczne uwarunkowania wykonywania masażu segmentarnego

• Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Rejestruje on, przekazuje i analizuje napływające bodźce z zakończeń czuciowych oraz realizuje prawidłowe reakcje adaptacyjne na zmieniające się warunki świata zewnętrznego i środowiska wewnętrznego.
• Obwodowy układ nerwowy dzieli się na dwa układy – somatyczny i autonomiczny

o   Układ somatyczne jest zależny od naszej woli i pozwala na wykonywanie dowolnych czynności

o   Układ autonomiczny nie jest zależny od naszej woli

• Układ autonomiczny składa się z dwóch części układu wegetatywnego (współczulny i przywspółczulny), które są w ciągłym starciu i kontrolowaniu się

o   Układ współczulny podlega aktywacji w stanach wysiłku, emocji, umożliwia on mobilizację i wydatkowanie energii.

o   Układ przywspółczulny dominuje w spoczynku, odnowie, umożliwiając regenerację i gromadzenie energii.

 

Podstawy kliniczne masażu segmentarnego

            Pewne okolice ciała (skóra, mięśnie, kości) są połączone nerwowo i wewnątrz - wydzielniczo z określonymi narządami wewnętrznymi i mogą na siebie wzajemnie oddziaływać. W chorobach poszczególnych narządów wewnętrznych pewne określone odcinki skóry, mięśnie lub tkanka łączna wykazują wzmożoną wrażliwość. Zmiany te nazywane są zmianami odruchowymi. W 1888 r. neurolog H. Head wyodrębnił strefy przeczulic skóry w przebiegu chorób narządów jamy brzusznej. Opracował i przedstawił graficznie występowanie na pewnych segmentach skóry miejsc o nadmiernej wrażliwości na ucisk lub skłonności do pojawiania się samoistnych bólów (określane są one strefami Heada). Odruchowe zmiany w różnych tkankach opisane są w książce p. Moniki Gwardzik – „Masaż teoria i praktyka” str. 216-219

Zasady wykonywania masażu segmentarnego

1.     Czas trwania zabiegu 20 -30 minut. Nieco dłużej przy schorzeniach serca, wątroby i Z

2.     Masaż można wykonywać codziennie. W ciężkich chorobach 2-3 razy w tygodniu. Po 20 zabiegach należy zrobić 14 dni przerwy.

3.     Liczba zabiegów nieograniczona. Wykonujemy do momentu usunięcia zmian odruchowych.

4.     Nie należy przerywać zabiegu, jeśli tak się stanie należy zabieg wykonać od początku

5.     Ułożenie pacjent do zabiegu powinno zapewnić rozluźnienie mięśni.

 

Diagnostyka w masażu segmentarnym

Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w skórze.

Zmiany odruchowe w skórze

      ·  podwyższona wrażliwość czuciowa, pacjent skarży się na uczucie tępego ucisku, napięcia,            obrzmienia i pieczenia
·       zmiany ukrwienia (zblednięcie lub mocne zaczerwienienie w obrębie zmian)
·       zmiany oporu elektrycznego w podrażnionych strefach 

 

Techniki wykrywające zmiany odruchowe w skórze

      ·  technika wzrokowa – zwracamy uwagę oglądając skórę na przebarwienia, suchość, bladość i potliwość skóry.
· technika termiczna – polega na dotykaniu skóry grzbietową stroną ręki. Podwyższona temperatura może świadczyć o stanie zapalnym
· łaskotanie – polega na przesuwaniu piórka lub pędzelka o skórze. W obszarze przeczulicy czucie jest zniesione
· technika igłowa – polega na przesuwaniu końcem tępej igły po skórze. W obszarze wystąpienia przeczulicy odczuwane jest pieczenie lub osty i kłujący ból
· technika dotykowa – polega na delikatnym dotykaniu opuszkami palców powierzchownych warstw skóry. Przesuwalność warstw w miejscu przeczulicy jest zmniejszona
· technika fałdu skórnego – polega na uchwyceniu fałdu skórnego między kciukiem a wskazicielem i przesuwanie go prostopadle do dermatomów. W miejscu przeczulicy trudno uchwycić fałd i przesuwalność jest zmniejszona. Pacjent odczuwa tępy uciskowy, piekący ból
·   wywoływanie przekrwienia – polega na energicznym przesunięciu palców II do V od dołu grzbietu do góry. W obszarze chorobowym może wystąpić ciemnoczerwone zabarwienie

Usuwanie zmian odruchowych w skórze – polega na początkowo łagodnym a później coraz mocniejszym głaskaniu na przemian z wibracją

Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w tkance łącznej

Zmiany odruchowe w tkance łącznej:

      ·       zmiany zagęszczenia w postaci miękkich spoistych obrzmień
·       pasmowo – taśmowe wciągnięcia
·       płaskie wgłębienia umiejscowione w głębszych warstwach skóry i tkanki podskórnej 

 

Techniki wykrywające zmiany odruchowe w tkance łącznej

·       wzrokowa – polega na oglądaniu tkanek 

·      przesuwania / obmacywania – polega na przesuwaniu lekko zgiętymi palcami i płasko ułożoną dłonią po skórze z wywieraniem lekkiego ucisku. W zmianach chorobowych stwierdza się zmniejszona elastyczność tkanek, ograniczoną ich przesuwalność oraz małą elastyczność skóry. 

·   płaszczyznowe przesuwanie tkanek – polega na wykonywaniu ruchów posuwisto – zwrotnych lekko zgiętymi palcami. Przy wzmożonym napięciu tkanki przesuwalność jest mniejsza 

·    opukiwanie metodą Grugurina – polega na delikatnym uderzaniu powierzchnią dłoniową III palca po skórze pacjenta. Stwierdzany różnicę w napięciu tkanki łącznej. 

·       unoszenie fałdu – polega na uniesieniu fałdu kciukiem i wskazicielem prostopadle do osi długiej ciała lub uchwycenie i uniesienie fałdu na kształt krzyża. 

·       kresa diagnostyczna Dicke – polega na przesuwaniu ręki badającej od L5 do C7 i wykonaniu drugą ręką głaskania fałdu, który powstał przed ręką w stronę kręgosłupa. W zwiększonym napięciu tkanki przesunięcie będzie utrudnione. 

·    rolowanie podłużne (myszka podłużna) – polega na przesunięciu fałdu uchwyconego między kciuk i  pozostałe palce równolegle do kręgosłupa. We wciągnięciach fałd zmniejsza się zaś w obrzękach zwiększa. W obu przypadkach jest utrudniony. 

·       rolowanie poprzeczne (myszka poprzeczna) – podobnie jak wyżej tylko prostopadle do kręgosłupa.

Usuwanie zmian odruchowych w tkance łącznej polega:

- w obrzmieniach stosujemy wibrację i chwyt piłowania
- we wciągnięciach chwyt ciągnienia, głębokie głaskanie, rozcieranie i ugniatanie
- w przypadku wgłębień wałkowanie, głębokie ugniatanie i chwyt na wyrostki kolczyste
 

Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w tkance mięśniowej

Zmiany odruchowe w tkance mięśniowej:

      ·       przeczulica głęboka tzw. McKenziego
·       ograniczone zwiększenia napięcia mięśniowego
·       strefowe zwiększenie napięcia mięśniowego
·       myogelozy
·       zmiana w ukrwieniu mięśni
·       nadmiernie obniżone napięcie mięśniowe

 

Techniki wykrywające zmiany odruchowe w tkance mięśniowej

     ·   wzrokowa – polega na ocenie kształtu i wielkości umięśnienia. Różnice w masie mięśniowej są pomocne w rozpoznaniu zaników lub wzmożonego napięcia mięśni.
·   dotykowa – polega na wykonaniu wyraźnego ucisku stroną dłoniową ręki ze zgiętymi palcami. Technika ujawnia strefy obolałe w stanach zapalnych i pomaga w ocenie konsystencji tkanki mięśniowej.
· głębokie rozcieranie - polega na wykonaniu głębokich okrężnych ruchów pionowo ustawionymi palcami. Ujawniają napięcia mięśniowe charakteryzujące się miejscowymi zgrubieniami i silnym bólem.
·    technika fałdu mięśniowego – polega na chwyceniu fałdu między kciuk a pozostałe palce tak, aby ten wyślizgiwał się spod palców i próbie ponownego uchwycenia go. Przy występowaniu zmian (strefy McKenziego) pacjent zgłosi przeszywający ból.
·    technika przesuwania – polega na przesuwaniu palcami II do V po mięśniu, poprzecznie do przebiegu włókien mięśniowych. W ten sposób szukamy myogeloz, które występują na brzegach mięśni i mają zbitą konsystencję.
·   chwyt na mięśnia najdłuższego grzbietu – polega na wykonaniu spiralnego rozcierania w kierunku głowy i do kręgosłupa najpierw po prawej potem po lewej stronie.

 

Usuwanie zmian chorobowych w tkance mięśniowej:

      ·      przeczulice usuwa się za pomocą głaskania i wibracji
·    ograniczony wzrost napięcia mięśniowego usuwa się łagodną wibracją i chwytem przyśrubowania
·       przy strefowym wzroście napięcia mięśniowego stosuje się łagodne wibracje, rozcieranie, chwyt posuwu i wstrząsanie miednicy
·       w obniżonym napięciu mięśniowym, w niedokrwieniu i zanikach stosuje się przede wszystkim silną wibrację, a w myogelozach silne ugniatanie
·       w przypadku zmian w mięśniu lędźwiowo – biodrowym, w mięśniach łopatki, karku i głowy stosuje się specyficzne opracowanie tych mięśni.

 

Wykrywanie i usuwanie zmian odruchowych w tkance okostnej

Zmiany odruchowe w tkance kostnej

      ·    wciągnięcie płaskie
·     zaniki i nawarstwienie okostnej

 

Techniki wykrywające zmiany w tkance okostnej

·       technika przesuwania – polega na przesuwaniu opuszków palców po okostnej. Miejsca zmian odruchowych będą reagowały bólowo na ucisk.

·       rozcieranie – polega na wykonywaniu ruchów okrężnych opuszkami palców jednej albo obu rąk równocześnie przesuwając je po okostnej.

 

Usuwanie zmian odruchowych w tkance okostnej

·       polega na rozcieraniu okrężnym

·       w przypadku zmian na kości krzyżowej, łonowej, czołowej i grzebieniu biodrowym lub mostku stosujemy specyficzne opracowanie segmentarne.

 

Techniki wykrywające punkty maksymalne

   · technika uciskowa – polega na wykonywaniu ucisku pionowo złączonymi palcami na powierzchni masowanej. Punkty stwierdza się na podstawie tępego, drażniącego i ostrego bólu o charakterze kłującym
·    technika kulkowa – polega na przesuwaniu z lekkim uciskiem metalowej kulki o średnicy 1 cm po skórze badanej okolicy.

 

Techniki Masażu Segmentarnego

 

            Podczas masażu segmentarnego wykorzystuje się techniki masażu klasycznego (głaskanie, rozcieranie, ugniatani, wibracja, wałkowanie) oraz chwyty specjalne masażu segmentarnego (piłowanie, śrubowanie, przyśrubowanie, chwyt miedzykolczysty, rolowanie, chwyt posuwu, pociąganie, wstrząsanie miednicy, sprężynowanie klatki piersiowej). Opiszę tylko chwyty specjalne, gdyż pozostałe chwyty są opisanie w poście o masażu klasycznym.

 

o   Chwyt piłowania

Wykonuje się podczas masażu kręgosłupa i grzbietu. Polega na rozcieraniu i przesuwaniu fałdu skórnego, powstałego między rękami od L5 do C7. Łączy technikę głaskania i rozcierania posuwistego. Powoduje szybkie miejscowe przekrwienie tkanki skórnej i łącznej oraz rozluźnienie występujące w ich napięciu.

 

o   Chwyt śrubowania

Wykonujemy go podczas masażu kręgosłupa. Polega na wykonywaniu półkolistych ruchów opuszkami palców II-V jednej ręki w najbliższym otoczeniu wyrostków kolczystych po jednej i po drugiej stronie kręgosłupa. Technika ta łączy głębokie ugniatanie i rozcieranie. Powoduje pobudzenie mięśni, zwiększa ich napięcie oraz doprowadza do ich przekrwienia

 

o   Chwyt przyśrubowania

Wykonuje się podczas masażu grzbietu. Podobnie jak poprzedni chwyt jest wykonywany opuszkami palców II – V jednej ręki po prawej stronie zaś po lewej wykonujemy opuszkami kciuków obu rąk. Łączy te same techniki jak w powyższym chwycie. Powoduje pobudzenie mięśni, zwiększa ich napięcie oraz doprowadza do ich przekrwienia

 

o   Chwyt międzkolczysty (chwyt nadkolcowy)

Wykonuje się podczas masażu kręgosłupa przez jego środek. Polega na uchwyceniu między kciuki i wskaziciele fałdu skórnego tak, aby utworzyć fałdy pionowe i poziome, które przełamujemy. Łączy on chwyt rozcierania i ugniatania powierzchownego. Rozluźnia napiętą tkankę skórną i łączną oraz odżywia więzadła wyrostków kolczystych.

 

o   Chwyt rolowania

Wykonuje się podczas masażu kręgosłupa i grzbietu. Polega na uchwyceniu fałdu skórnego między kciukiem a palcami II, III, IV i przesuwaniu wzdłuż grzbietu od L5 – C7, jak również w poprzek od kręgosłupa na całej jego długości do linii pachowej. Łączy w sobie chwyt głaskanie, rozcierania posuwistego i ugniatania. Działa na tkankę łączną i powierzchowne warstwy mięśni powodując przekrwienie, stymuluje również zakończenia nerwowe w skórze.

 

o   Chwyt posuwu

Wykonuje się podczas masażu mięśni przykręgosłupowych. Polega na wykonywaniu kłębem kciuka ruchów falujących najpierw po prawej potem po lewej stronie. Łączy w sobie chwyt głaskania i ugniatania posuwistego. Zmniejsza napięcia skóry i powierzchownej warstwy mięśni.

 

o   Chwyt pociągania

Wykonuje się go podczas masażu kręgosłupa. Polega na przesuwaniu opuszkami palców II i III z obciążeniem drugiej ręki po wyrostkach poprzecznych. Łączy technikę głaskania i rozcierania posuwistego. Usuwa napięcie skórne i w tkance łącznej.

 

o   Wstrząsanie miednicy

Wykonuje się podczas masażu obręczy miedniczej. Polega na chwyceniu pacjenta za talerze biodrowe i wykonaniu krótkich, energicznych i naprzemiennych ruchów. Łączy technikę wibracji i roztrząsania.

 

o   Sprężynowanie klatki piersiowej

Wykonuje się podczas masażu klatki piersiowej. Polega na ustawieniu się za pacjentem i ułożeniu dłoni na przednio - bocznej części żeber. Chory powinien oddychać ustami, a masażysta na szczycie wydechu uciska żebra w kierunku do brzucha. W momencie wdechy należy zwolnić ucisk na żebrach.

 

o   Chwyt podłopatkowy

Wykonuje się podczas masażu obręczy barkowej. Polega na wsunięciu ręki pod łopatkę od strony jej przyśrodkowego brzegu a drugą ręką przytrzymujemy bark. Następnie wykonuje się rozcieranie i wibrację. Działa na mięsień podłopatkowy powodują jego lepsze ukrwienie i zmniejsza napięcie.

 

o   Chwyt na mięśnie biodrowe

Wykonuje się go podczas masażu miednicy. Polega na wsunięciu dłoni na stronę brzuszną miednicy i wykonaniu głaskania i rozcierania podczas przesuwania rąk w kierunku kręgosłupa. Chwyt rozluźnia mięśnie biodrowo – lędźwiowe. 

      Masaż segmentarny wymaga od masażysty rzetelnej wiedzy z anatomii i umiejętności obserwowania pacjenta, jego reakcji na wykonywane chwyty. Kluczową sprawą jest poprawne wykonanie chwytów diagnostycznych.

 

Pozdrawiam i zapraszam na kolejny post Sławomir Wiewióra.